Tag - दर्शनशास्त्र

गणितीय तर्कशास्त्र (संकेतात्मक तर्कशास्त्र)- ज्ञानको एउटा क्षेत्र, जुन तर्कको क्षेत्रमा गणितका आकारगत विधिहरू र गणितीय तर्क तथा प्रमाणको तार्किक जाँचको उपयोगको परिणाम थियो। गणितीय तर्कशास्त्रमा आकारीकृत भाषाहरू अथवा...

सामाजिक क्रियाको सिद्धान्त- समाजशास्त्रको एउटा मुख्य धारा, जसका प्रणेता मूलतः वेबेर थिए, जसले सामाजिक क्रियाको सिद्धान्तको अवधारणा प्रस्तुत गरेका थिए। वेबेरका अनुसार सामाजिक क्रिया समग्ररूपमा मानिसको आचरण-व्यवहार हो, जब...

तत्त्व : कुनै यस्तो वस्तुको अवधारणा, जुन कुनै निश्चित प्रणालीको अवयव हुन्छ र जसलाई त्यो प्रणालीको ढाँचाभित्र अविभाज्य मानिन्छ (उदाहरणको लागि, अणुप्रणालीमा परमाणु, परमाणु प्रणालीमा इलेक्ट्रोन, आदि)। तर एउटा प्रणालीमा अविभाज्य...

मार्क्सको समय स्वतन्त्र पूँजीवादी विकाशको चरण थियो। खुला प्रतिस्पर्धा र असमान विकास पूँजीवादका चारित्रिक विशेषता थिए। जसबाट मार्क्सले के निचोड निकाले भने- स्वतन्त्र प्रतिस्पर्धाले ‘एकाधिकार पूँजीवाद’ जन्माउने छ र...

 शास्त्रीय पक्षबाट हेर्ने हो भने वि.सं. २००४-२००७ तिरका विराटनगरका मिल मजदुरहरूको आन्दोलन र त्यसपछिका छिटपुट मजदुर आन्दोलन तथा वि.सं. २००९-२०१३ सालको किसान आन्दोलन बाहेक यहाँ वर्गीय आधारका व्यापक मजदुर आन्दोलनहरू तथा किसान...

पेरिस कम्युनको घटना विकासलाई नजिकबाट नियाली रहेका र मार्ग निर्देशन गर्दै रहेका मार्क्सले ‘पेरिस कम्युन’ तथा ‘सिभिलवार इन फ्रान्स’ नामक रचनाहरूमा मजदुर वर्गको यस ऐतिहासिक विजय, त्यसका उपलब्धि तथा कमीकमजोरी र त्यसको...

कम्युनिष्ट घोषणा पत्रको ‘मानव समाजको आजसम्मको लिखित इतिहास वर्गसंघर्षको इतिहास हो’ भन्ने वाक्यांशले सामाजिक इतिहासको सार प्रस्तुत गरेको छ। तर, यस ‘वर्गसंघर्ष’ शब्दलाई बुझ्ने कसरी ? वर्गसंघर्षलाई सडकको भिडन्त वा...

मन्टेस्क्यू, शार्ल लुई (१६८९-१७५५) : फ्रान्सेली दार्शनिक, ज्ञानप्रसारक, राजनीतिक चिन्तक, समाजशास्त्री तथा इतिहासकार, तटस्थेश्वरवादी। उनले चर्च तथा धर्मशास्त्रको आलोचना गरे, यद्यपि सामाजिक नैतिकता कायम राख्ने भूमिका धर्मको...

बुर्जुवाद दर्शनमा एउटा अतर्कबुद्धिवादी धारा, जसको उत्पत्ति बीसौं शताब्दीमा बुर्जुवा बुद्धिजीवीहरूको मानसिक अवस्थाको अनुरूप एउटा नयाँ विश्वदृष्टिकोणको रचना गर्ने प्रयासको रूपमा भयो। अस्तित्ववादका विचारधारात्मक स्रोत...